« بعد از شهادت امام كاظم عليه السّلام ، فرقه هسمويه معتقد شدند : امام كاظم عليه السّلام نمرده و زندانى نشده ، بلكه غايب شده و همان مهدى است ؛ رهبرشان محمد بن بشير بود كه ادعا مىكرد امام هفتم او را جانشين خود كرده و انگشترى و تمام چيزهايى را كه مردم در امر دين و دنيا به آن نيازمند هستند ، به او عطا كرده و اختيارهاى خود را به او واگذار نموده و او را به جاى خود نشانده است ، پس او امام بعد از كاظم عليه السّلام است و هنگامىكه همين محمد بن بشير مىخواست بميرد ، پسرش سميع بن محمد را به جاى خود نشاند و اطاعت او را تا خروج كاظم عليه السّلام واجب گردانيد و به مردم سپرد كه هرچه را بخواهند در راه خدا عطا كنند ، به سميع بن محمد بدهند ؛ اينان ممطوره نام گرفتند » . « 1 » 4 - وجود افراد ضعيف النفس ميان شيعيان ، افراد ضعيف النفسى بودند كه وقتى كرامتى را از امامى مىديدند ، عقول‌شان تحمل نمىكرد و غلو مىكردند ، اگرچه خود ائمه اطهار عليهم السّلام به شدت با چنين عقايدى مبارزه مىكردند ؛ بنابه نقل كشى ، هفتاد نفر از سياه‌پوستان مقيم بصره ، بعد از جنگ جمل در مورد على عليه السّلام غلو كردند . « 2 » افراد سودجو و رياست‌طلب نيز از روحيه اين مردم سوءاستفاده مىكردند و صاحبان اين روحيه را منحرف مىكردند و به سود خود به كار مىگرفتند ؛ چنان‌كه ابى الخطاب فرقه خطابيه را ايجاد كرد و امام صادق عليه السّلام را در جايگاه پيغمبرى كه خدا در او حلول كرده ، معرفى ، و خود را نيز امام و جانشين او قلمداد كرد . « 3 » در غيبت صغراى امام زمان عليه السّلام نيز ، ابن نصير نخست خود را باب و وكيل امام در نشر احكام و جمع اموال معرفى مىكرد ؛ بعد ادعاى پيامبرى كرد و سرانجام تا ادعاى خدايى خود را رساند . « 4 » پيروان او نيز او

--> ( 1 ) . اشعرى قمى ، سعد بن عبد الله . همان ، ص 91 . ( 2 ) . وقتى امير مؤمنان عليه السّلام از جنگ جمل فارغ شد ، هفتاد نفر از سياه‌پوستان ساكن بصره خدمت آن حضرت رسيدند و به زبان خود با ايشان سخن گفتند ، على عليه السّلام نيز به زبان خودشان جواب داد ؛ آنان درباره آن جناب غلو نمودند . على عليه السّلام به آنها فرمود : من بنده خدا و مخلوق او هستم ، نپذيرفتند و گفتند : بلكه تو همويى . در اين هنگام حضرت از آنان خواست كه توبه كنند ولى توبه نكردند ؛ از اين‌رو آنان را اعدام كرد . ( شيخ طوسى . اختيار معرفة الرجال ( رجال كشى ) ، مؤسسة آل البيت لا حياء التراث ، قم ، 1404 ه ، ج 1 ، ص 325 . ) ( 3 ) . شهرستانى . كتاب الملل و النحل ، منشورات الشريف الرضى ، قم ، ج 1 ، ص 160 . ( 4 ) . شيخ طوسى . همان ، ج 2 ، ص 805 .